Postanowieniem z dnia 2 grudnia 2025 r. (sygn. I CSK 3236/24) Sąd Najwyższy po raz kolejny zajął stanowisko w przedmiocie przesłanek ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej małżeńskiej, ze szczególnym uwzględnieniem znaczenia separacji faktycznej małżonków oraz dopuszczalności nadania rozdzielności daty wcześniejszej niż dzień wytoczenia powództwa.
Sąd Najwyższy jednoznacznie wskazał, że art. 52 § 2 k.r.o., przewidujący możliwość ustanowienia rozdzielności majątkowej z dniem wcześniejszym niż dzień wytoczenia powództwa w razie separacji faktycznej, nie kreuje po stronie sądu obowiązku wydania takiego rozstrzygnięcia w każdym przypadku życia małżonków w rozłączeniu. Przepis ten przyznaje sądowi jedynie kompetencję do orzeczenia rozdzielności z datą wsteczną, o ile przemawiają za tym okoliczności konkretnej sprawy. Kluczowe znaczenie ma przy tym nie tyle sama separacja rozumiana jako brak wspólnego pożycia czy zamieszkiwania, ile jej rzeczywisty wpływ na sferę stosunków prawno-majątkowych między małżonkami.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd Najwyższy podkreślił, że przy ocenie „ważnych powodów” w rozumieniu art. 52 § 1 k.r.o. konieczne jest skoncentrowanie się na tym, czy na skutek separacji faktycznej doszło do takiego rozkładu relacji majątkowych, który uniemożliwiał współdziałanie małżonków w zarządzie majątkiem wspólnym. Dopiero w sytuacji, gdy już
w dacie wcześniejszej niż wytoczenie powództwa wspólne wykonywanie zarządu majątkiem było faktycznie niemożliwe, można mówić o zasadności ustanowienia rozdzielności majątkowej z datą wsteczną. Sama okoliczność istnienia separacji faktycznej nie przesądza ani o istnieniu „ważnych powodów”, ani o dacie powstania rozdzielności.
Sąd Najwyższy wskazał również, że klauzula „ważnych powodów” ma charakter elastyczny
i pozostawia sądowi szeroki zakres swobody decyzyjnej, wymagający każdorazowo indywidualnej oceny stanu faktycznego. Nie każda postać separacji faktycznej, nawet długotrwałej, będzie zatem uznana za wystarczającą podstawę ingerencji sądu w ustrój majątkowy małżonków. Konieczne jest wykazanie konkretnych, doniosłych konsekwencji majątkowych, takich jak dezorganizacja zarządu majątkiem wspólnym, brak możliwości podejmowania wspólnych decyzji czy realne zagrożenie interesów jednego z małżonków.
Konkludując, ustanowienie rozdzielności majątkowej z datą wcześniejszą niż dzień wniesienia pozwu ma charakter wyjątkowy i nie może być traktowane jako automatyczna konsekwencja separacji faktycznej. Co więcej, orzeczenie to podkreśla znaczenie właściwego przygotowania powództwa o ustanowienie rozdzielności majątkowej oraz konieczność szczegółowego wykazania, że separacja faktyczna realnie i trwale wpłynęła na możliwość wspólnego zarządzania majątkiem, a nie ograniczała się wyłącznie do sfery osobistej relacji małżonków.