W wyroku z 29 stycznia 2026 r., sygn. II SA/Ol 710/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny
w Olsztynie odniósł się do wpływu separacji oraz wyłączenia małżonka od dziedziczenia na prawo do odprawy pośmiertnej po zmarłym żołnierzu zawodowym.
Zgodnie z art. 462 ust. 2 ustawy o obronie Ojczyzny, odprawa pośmiertna przysługuje
w pierwszej kolejności małżonkowi, a dopiero w razie jego braku – dzieciom i dalszym członkom rodziny. Katalog ten ma charakter zamknięty, a organ administracji jest związany przepisem i nie może kierować się względami słuszności ani badać winy w rozkładzie pożycia małżeńskiego. Oznacza to, że sama separacja faktyczna czy brak wspólnego gospodarstwa domowego nie pozbawiają małżonka pierwszeństwa do świadczenia.
Sąd wskazał jednak, że wykładnia tego przepisu nie może być oderwana od regulacji prawa spadkowego. W sprawie doszło do prawomocnego wyłączenia małżonki zmarłego od dziedziczenia na podstawie art. 940 § 1 Kodeksu cywilnego. Skutek takiego orzeczenia działa wstecz (ex tunc) i powoduje, że małżonek traktowany jest tak, jakby nie dożył otwarcia spadku.
WSA uznał, że choć odprawa pośmiertna nie stanowi elementu spadku w ścisłym znaczeniu, to jako prawo majątkowe o charakterze szczególnym nie może przysługiwać osobie wyłączonej od dziedziczenia. W konsekwencji krąg uprawnionych powinien zostać ustalony
z uwzględnieniem skutków wyroku sądu cywilnego.
Orzeczenie potwierdza, że sama separacja nie wyłącza prawa małżonka do świadczeń tego rodzaju, jednak prawomocne wyłączenie od dziedziczenia może prowadzić do utraty pierwszeństwa i otworzyć drogę do nabycia prawa do odprawy przez dzieci zmarłego lub dalszych członków jego rodziny.
Orzeczenie jest nieprawomocne.