Przepisy dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego wciąż budzą liczne wątpliwości w praktyce organów administracji. Jednym z częściej pojawiających się problemów jest możliwość przyznania świadczenia osobie sprawującej opiekę nad bliskim, który pozostaje w związku małżeńskim. Do tej kwestii odniósł się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z 13 listopada 2024 r. (sygn. akt II SA/Gd 543/24).
Sąd przypomniał, że w polskim systemie prawnym szczególną rangę ma więź małżeńska. Obowiązek wzajemnej pomocy i wsparcia między małżonkami wynika bezpośrednio
z przepisów prawa rodzinnego i ma charakter ustawowy. Z tego względu także na gruncie przepisów o świadczeniach rodzinnych ustawodawca przyznaje pierwszeństwo współmałżonkowi osoby wymagającej opieki.
W praktyce oznacza to, że jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, świadczenie pielęgnacyjne co do zasady nie może zostać przyznane innym członkom rodziny. Wyjątek dotyczy sytuacji, gdy współmałżonek sam legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sąd podkreślił przy tym, że faktyczna separacja małżonków czy trudności w sprawowaniu opieki nie uchylają automatycznie obowiązków wynikających
z prawa rodzinnego – dopóki istnieje formalny związek małżeński, obowiązki te pozostają aktualne.
Jednocześnie sąd zwrócił uwagę na ważny aspekt proceduralny. Organy administracji mają obowiązek informować strony o przesłankach, których niespełnienie może prowadzić do odmowy przyznania świadczenia. Jeżeli jedyną przeszkodą jest brak określonego dokumentu – np. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności współmałżonka – organ powinien wskazać tę okoliczność stronie i umożliwić uzupełnienie materiału dowodowego.